Zaburzenia snu, a choroba Alzheimera

choroba-alzheimera-lepiej-sie-wysypiac

Zaburzenia snu występują u około 60 proc. osób dotkniętych chorobą Alzheimera. Można zaobserwować u nich: bezsenność, zaburzenia oddychania, nadmierną senność dzienną, a także zaburzenia zachowania w fazie REM

Już Alois Alzheimer, lekarz, od którego nazwiska wzięła swoją nazwę ta najczęściej występująca u osób starszych choroba otępienna, wiedział, że jednym z jej objawów mogą być problemy ze snem. Wystąpiły one u Augustyny, pacjentki, której mózg po śmierci medyk ten dokładnie zbadał i opisał.  

Charakterystyczny zespół sundowningu 

Dziś szacuje się, że zaburzenia snu występują u około 60 proc. osób dotkniętych chorobą Alzheimera. Można zaobserwować u nich: bezsenność, zaburzenia oddychania, nadmierną senność dzienną, a także zaburzenia zachowania w fazie REM. U niektórych chorych zaobserwowano także tzw. zespół sundowningu. Wiąże się on z wieczornym wzrostem aktywności, któremu towarzyszy pobudzenie i pojawienie się lub nasilenie objawów psychotycznych. Te dolegliwości bywają bardzo uciążliwe dla chorych, ale także dla ich opiekunów.

W jednym z badań u pacjentów z chorobą Alzheimera, której towarzyszyły zaburzenia snu częściej odnotowywano urojenia, zaburzenia lękowe i agresję.  

Pamiętajmy jednak, że generalnie starzenie się prowadzi do zmian rytmu biologicznego i tym samym do innego przebiegu snu. Osoby starsze mają sen płytszy, który częściej niż u młodych sam się przerywa. Zauważono, że im człowiek ma więcej lat tym krócej „przebywa” we śnie wolnofalowym, w którym biologiczny odpoczynek jest najbardziej efektywny, skraca się także faza REM, czyli czas, gdy śnimy. Badania potwierdziły, że generalnie z biegiem lat całkowity czas snu skraca się, a jego wydajność jest gorsza. Obliczono, że średnio śpimy mniej o 10 minut na każdą dekadę życia.  

Zaburzenia snu są powiązane z chorobą Alzheimera 

Tymczasem badania sugerują, że osoby, które doświadczają problemów ze snem i jego zaburzonym rytmem mogą być bardziej narażone na chorobę Alzheimera. Z czego to wynika? Choroba Alzheimera spowodowana jest najprościej mówiąc odkładaniem się beta – amyloidu i białka Tau, stresem oksydacyjnym oraz nieprawidłowym funkcjonowaniem bariery krew – mózg. Który z tych mechanizmów łączy się ze snem? Być może znaczenie ma to, że w nocy stężenie beta-amyloidu w płynie mózgowo-rdzeniowym jest mniejsze.

Przebywanie na świeżym powietrzu pozwala dobrze spać

Zaobserwowano, że w czasie snu beta-amyloid jest dwa razy szybciej usuwany z przestrzeni międzykomórkowej układu nerwowego niż wtedy, gdy czuwamy. Uznano więc, że zmniejszenie ilości snu może sprzyjać gromadzeniu się tych białek w mózgowi i tym samym przyczyniać się do wystąpienia procesów neurozwyrodnieniowych. Podobnie może być także w przypadku białka Tau, choć ten związek nie został jeszcze dobrze zbadany. Gdy snu jest za mało, w układzie nerwowym pojawi się także więcej wolnych rodników i słabsza będzie bariera krew-mózg.  

To działa w dwie strony 

Widzimy więc, że problemy ze snem mogą zwiększać ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera. Zależność zachodzi także w drugą stronę: struktury mózgowia odpowiedzialne za sen mogą ulegać neurodegeneracji i tym samym pogarszać jakość snu.  

Zauważono także problemy z uwalnianiem melatoniny z szyszynki w przebiegu choroby Alzheimera. To również ma wpływ na jakość snu.  

Wiele problemów ze snem 

Dowiedziono już, że istnieje związek między obniżoną jakością snu, a generalnie pogarszaniem się funkcji poznawczych. 

W dużym badaniu stwierdzono, że u chorych z otępieniami pojawiały się m.in. takie problemy ze snem jak: 

  • zaburzenia oddychania w czasie snu (SRBD) – 60 proc., choć według niektórych badań mogą one dotykać nawet 70 proc. pacjentów, 
  • nadmierna senność dzienna – 50,1 proc., 
  • bezsenność – 49,9 proc., 
  • zespół niespokojnych nóg – 6,1 proc.

Zespół niespokojnych nóg związany jest z przymusem poruszania nogami i nieprzyjemnymi odczuciami najczęściej w łydkach pojawiającymi się w godzinach wieczorno-nocnych, podczas spoczynku. Dolegliwości ustępują, kiedy porusza się nogami, gdy przestajemy wracają. Choć wydaje się jasne na czym dolegliwość polega, to dla osób z zaburzeniami porozumiewania się, a problem ten mogą mieć chorzy na Alzheimera, przekazanie informacji na ten temat może być bardzo trudne. Być może więc, problem ten jest niedoszacowany. O tym, że ktoś ma zespół niespokojnych nóg może świadczyć narastające w godzinach wieczornych pobudzenie psychiczne ze wzmożoną aktywnością ruchową, tak jak: dreptanie w miejscu, ruszanie nogami w łóżku.  

Zaburzenia snu wiążą się niekiedy z lekami przyjmowanymi przez chorego, a także z neurodegeneracją ośrodków kontroli rytmu okołodobowego.  

Jak sobie radzić z bezsennością u chorego na Alzheimera  

Co można zrobić opiekun chorego na Alzheimera, aby pomóc mu w zaburzeniach snu?  

  • Ważna jest aktywność fizyczna trwająca przynajmniej 30 minut dziennie, najlepiej taka na świeżym powietrzu. 
  • Lepiej by chory nie przebywał w sypialni w ciągu dnia. 
  • Zrezygnujmy z drzemek w ciągu dnia. 
  • Bardzo duże znaczenie ma przestrzeganie stałych godzin wstawania i kładzenia się spać. 
  • Wyeliminujmy czynniki mogące wybudzać podopiecznego.  
  • Unikajmy późnego podawania leków mogących powodować nocne wybudzenia.  

Do tych zaleceń należy się stosować bardzo ściśle, a jeśli nie pomogą konieczna może być konsultacja z lekarzem. 

Piśmiennictwo: 

M. Siemiński. (2017). Zaburzenia snu w chorobie Alzheimera. Polski Przegląd Neurologiczny. 13 (4): 173–185. 

 

Agnieszka Farbiszewska
Agnieszka Farbiszewska
Dziennikarka, autorka publikacji popularno-naukowych,.